|
ما به تازگی هشتادمین سالگرد پیروزی بزرگ مردم شوروی در جنگ بزرگ میهنی
1941-1945 را جشن گرفتهایم. در بسیاری از نشریات و سخنرانیها در این
مورد، بار دیگر به ما یادآوری کردند که بهای پیروزی بسیار بالا بود. کلمات
آهنگ بولات اوکودژاوا ناخودآگاه به ذهن خطور میکنند:
«ما به یک پیروزی نیاز داریم
یکی برای همه
به چه بهایی مهم نیست»
(آهنگی از فیلم «ایستگاه بلوروسکی»، ۱۹۷۰). پیروزی به بهای جان میلیونها
سرباز ما در جبهه به دست آمد. مردم در سرزمینهای اشغالی توسط نازیها جان
خود را از دست دادند. کسانی که در پشت جبهه برای پیروزی سخت تلاش کردند،
زودتر از آنچه انتظار میرفت، درگذشتند. بر اثر بمباران جان خود را از دست
دادند. من به طور خلاصه در مورد تلفات انسانی خواهم گفت:
اتحاد جماهیر شوروی تقریباً 50 درصد از تلفات انسانی همه کشورهایی را که در
جنگ جهانی دوم شرکت داشتند (61 کشور که حدود 80 درصد از کل جمعیت زمین در
آنها زندگی می کردند) به خود اختصاص داد. آمار رسمی تلفات ما، که در سال
۱۹۹۰ در نتیجه ارزیابیهای کمیسیون ویژه ستاد کل و کمیته آمار دولتی اتحاد
جماهیر شوروی به دست آمده، 6/26 میلیون نفر هستند (و این بدون در نظر گرفتن
تلفات جمعیتی غیرمستقیم - آنهایی که به دلیل جنگ متولد نشدهاند – است).
بهای پیروزی شامل زیانهای مادی هنگفت ما نیز شد. آمار رسمی میگوید: ۱۷۱۰
شهر و بیش از ۷۰ هزار روستا و شهرستان ویران شدند و حدود ۲۵ میلیون نفر
خانههای خود را از دست دادند. حدود ۳۲ هزار شرکت صنعتی، ۸۴ هزار مدرسه و
سایر مؤسسات آموزشی نابود شدند، ۹۸ هزار کالخوز ویران و غارت شدند. گذشته
از این، ۴۱۰۰ ایستگاه راه آهن، ۳۶ هزار شرکت ارتباطی، ۶ هزار بیمارستان، ۳۳
هزار درمانگاه، داروخانه و کلینیک سرپایی، ۸۲ هزار مدرسه ابتدایی و متوسطه،
۱۵۲۰ موسسه آموزشی تخصصی متوسطه، ۳۳۴ موسسه آموزش عالی، ۴۳ هزار کتابخانه،
۴۲۷ موزه و ۱۶۷ تئاتر را نابود شد. آمار دقیقتر را میتوان در کتاب
«اقتصاد نظامی اتحاد جماهیر شوروی در طول جنگ میهنی» (۱۹۴۸) نوشتهی
نیکولای وزنیسنسکی، رئیس وقت کمیته برنامهریزی دولتی اتحاد جماهیر شوروی
آن زمان، یافت. خسارت مادی وارد شده به اتحاد جماهیر شوروی توسط مهاجمان
نازی، بر اساس محاسبات کمیسیون ویژه دولتی، حدود 30 درصد از ثروت ملی آن و
در مناطق تحت اشغال - حدود 67 درصد بود. علاوه بر این، در محاسبات هزینه
جنگ، باید خسارات غیرمستقیم (زیانهای ناشی از توقف یا کاهش تولید کالاها)
را نیز در نظر گرفت. آنها همچنین در کتاب "اقتصاد نظامی اتحاد جماهیر شوروی
در طول جنگ میهنی" آورده شده است. این محاسبات بر پایه حجم تولید انواع
مختلف محصولات در سال 1940 است. برای نمونه، ۹۰ هزار دستگاه برش فلز تولید
نشده، ۳۰۷ میلیون تن زغال سنگ استخراج نشده، ۷۲ میلیارد کیلووات ساعت برق
تولید نشده و غیره. مجموع ارزش خسارات غیرمستقیم محصول ، براساس برآوردهای
رسمی، به ارزش ۱۸۹۰ میلیارد روبل بوده است. بهای پیروزی باید شامل
هزینههای مستقیم نظامی نیز باشد. در اینجا کاملترین و قابل اعتمادترین
برآورد ها به اقتصاددان آلمان غربی،" ب. آندروکس" تعلق دارد که تلاش کرد
هزینههای بودجه برای اهداف نظامی کشورهای متخاصم را به یک «مخرج مشترک» بر
حسب دلار آمریکا (با بهای دوران جنگ و نرخ ارز سال ۱۹۳۸) برساند. و این
ارقامی دریافت شدند (میلیارد دلار): اتحاد جماهیر شوروی - ۳۵۷؛ آلمان –
۲۷۲؛ بریتانیای کبیر - ۱۲۰؛ فرانسه – ۱۵؛ ایالات متحده آمریکا – ۲۷۵؛
ایتالیا – ۹۴؛ ژاپن – ۵۶. بنابراین، بلوک ضد فاشیست ۷۶۷ میلیارد دلار هزینه
داشته است. و برای کشورهای محور – ۴۲۲ میلیارد دلار. بلوک ضد فاشیست از یک
مزیت آشکار برخوردار است. در این بلوک، اتحاد جماهیر شوروی 5/46 درصد را به
خود اختصاص داده بود.
متأسفانه، برای بسیاری از کشورهایی که در جنگ جهانی دوم شرکت داشتند، هیچ
برآوردی از خسارات مادی غیرمستقیم وجود ندارد. اما میتوان شاخصهای کل
هزینههای نظامی و خسارات مادی مستقیم را در کشورهای مختلف مقایسه کرد. و
این هم «هزینه جنگ» برای شرکتکنندگان اصلی (بر اساس قیمتهای سال ۱۹۳۸ یا
قیمتهای زمان جنگ، میلیارد دلار): اتحاد جماهیر شوروی - ۴۸۵؛ آلمان – ۳۲۰؛
بریتانیای کبیر - ۱۲۶.۸؛ ایالات متحده آمریکا - ۲۷۵. از «سه کشور بزرگ»
بلوک ضد فاشیست، اتحاد جماهیر شوروی تقریباً ۵۵ درصد از کل «هزینه جنگ» و
متحدان آنگلوساکسون ۴۵درصد باقیمانده را متحمل شدند. و این امر علیرغم این
واقعیت است که «هزینه جنگ» ضررهای غیرمستقیم را در نظر نمیگیرد. با در نظر
گرفتن آنها، سهم اتحاد جماهیر شوروی در کل «هزینه جنگ» بلوک ضد فاشیستی «سه
قدرت بزرگ» بسیار بیشتر میبود. کمی جزئیات بیشتر در مورد آنکه چگونه بودجه
دولتی اتحاد جماهیر شوروی در آستانه و در طول جنگ تشکیل شد. پس از وقوع جنگ
جهانی دوم، اتحاد جماهیر شوروی شروع به اجرای برنامهای جهت نوسازی گسترده
و تسریع شده نیروهای مسلح خود کرد. در سال ۱۹۳۹، اتحاد جماهیر شوروی 3/39
میلیارد روبل شوروی یا 6/25 درصد از هزینههای بودجه را به دفاع ملی اختصاص
داد. در سال ۱۹۴۰، هزینههای مربوط به این بند به 9/56 میلیارد روبل افزایش
یافت - تقریباً یک سوم هزینههای بودجه. در سال ۱۹۴۱، هزینههای نظامی به
9/86 میلیارد روبل افزایش یافت و سهم آنها در هزینههای بودجه به 4/45 درصد
رسید. کسری بودجه به 5/14 میلیارد روبل کاهش یافت. هزینههای نظامی هم به
صورت مطلق و هم به صورت نسبی همچنان رو به افزایش بود. در سال ۱۹۴۳، سهم
هزینههای نظامی در بودجه ایالتی اتحاد جماهیر شوروی به 9/67 درصد رسید و
تقریباً تا پایان جنگ در همان سطح باقی ماند. بر پایه محاسبات متخصصان
مالی، هزینههای مستقیم اتحاد جماهیر شوروی برای انجام عملیات نظامی در طول
کل جنگ بالغ بر ۵۸۶ میلیارد روبل شوروی یا ۳۸۸ میلیون روبل برای هر روز جنگ
بود. در سال ۱۹۴۳، بودجه تقریباً متعادل بود. و از سال ۱۹۴۴ آن شروع به
نشان دادن مازاد کرد. در سال ۱۹۴۴، مازاد به 7/4 میلیارد روبل رسید؛ در سال
۱۹۴۵، این رقم 4/3 میلیارد روبل بود. برای افزایش درآمد بودجه، باید
مالیاتها افزایش مییافت. از اوایل ۳ ژوئیه ۱۹۴۱، مالیاتهای اضافی بر
مالیاتهای کشاورزی و درآمد برای دوره جنگ وضع شد. مالیات کشاورزی دو برابر
شد و میزان اضافه مالیات بر درآمد به میزان درآمد بستگی داشت و میتوانست
به ۲۰۰ درصد برسد. در پایان نوامبر همان سال، مالیاتی برای افراد مجرد، بی
همسر و بدون فرزند – 5 درصد از درآمد، وضع شد. از سال ۱۹۴۲، مالیاتهای
اضافی بر کشاورزی و درآمد با یک مالیات واحد جنگی جایگزین شد. اگر در سال
۱۹۴۰ شهروندان ۱۹ میلیارد روبل به بودجه اتحادیه پرداخت میکردند، در سال
۱۹۴۲ این رقم به ۴۵ میلیارد روبل رسیده بود. البته برای تأمین هزینههای
نظامی، لازم بود «چاپخانه» را بکار بیندازند و از مالیات غیررسمی مانند
تورم استفاده کنند. اما در طول سالهای جنگ، سطح ما از بسیاری از کشورهای
متخاصم دیگر پایینتر بود. بنحویکه، روبل شوروی بین سالهای ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۵،
چهار برابر و رایشمارک آلمان در همین مدت ۶ برابر ارزش خود را از دست
دادند.
منبع مهم تأمین بودجه، جذب سرمایه از مردم از طریق وامهای دولتی و
قرعهکشیهای نظامی بود. در سالهای ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۵، پنج اوراق قرضه دولتی
عرضه شد و چهار قرعهکشی نقدی و کالایی برگزار گردید. بردهای لاتاری هم
مالی وهم کالایی (کت خز، پارچه، کت و شلوار، کفش، ساعت و سایر کالاهای
کمیاب) بود. روی بلیطهای بختآزمایی نوشته شده بود: «با شرکت در قرعهکشی
پول و کالا، به جبهه کمک میکنید»، «همه چیز برای جبهه، همه چیز برای شکست
دشمن، همه چیز برای پیروزی!» درآمد خالص دولت از قرعهکشیها بالغ بر 44/10
میلیارد روبل بود. تا آنجاییکه به وامهای دولتی مربوط است، به زبان
امروزی، آنها بازده منفی داشتند. و شهروندان این را کاملاً درک میکردند.
این بیشتر نوعی کمک داوطلبانه به دولت بود که با وعده جبران جزئی آن در
آینده همراه بود. در ضمن یادآوری می کنم که وامهای اوراق قرضه در ایالات
متحده آمریکا، بریتانیای کبیر، آلمان و سایر کشورهای متخاصم نیز مورد
استفاده قرار میگرفت. اما شرایط وامها به گونهای بود که شهروندان آنها
را به عنوان یک فرصت سرمایهگذاری با بازده واقعی درک میکردند. اتحاد
جماهیر شوروی 0/76 میلیارد روبل بودجه از طریق وام دریافت کرد. با در نظر
گرفتن قرعهکشیها، در طول سالهای جنگ در مجموع 44/86 میلیارد روبل از
شهروندان دریافت شد. اما این حد مشارکت شهروندان شوروی در تأمین مالی جنگ
علیه آلمان نازی نبود. از روزهای اول پس از آغاز جنگ کبیر میهنی، کمیساریای
خلق امور مالی نامههایی از شهروندان با پیشنهادهایی برای ایجاد صندوق ویژه
برای تأمین مالی هدفمند هزینههای نظامی دریافت کرد. از هر کجا که ممکن بود
کمک مالی داوطلبانه انجام می گرفت. یک ماه پس از شروع جنگ، روزنامه پراودا
مقالهای با عنوان «کارگران پیشنهاد ایجاد صندوق دفاعی را میدهند» منتشر
کرد. و در اول آگوست 1941، صندوق دفاع ایجاد شد. پول میتوانست طبق ماده ۴۰
به هر شعبهای از بانک دولتی به حساب بودجه اتحادیه واریز شود. مردم
بلافاصله به فراخوان کمک به صندوق دفاع پاسخ دادند. کمکهای جمعی وجود
داشت، زمانی که کارگران تعاونی معادل یک روز دستمزد خود را پرداخت
میکردند. شهروندان هم از محل درآمد و هم از محل پساندازهای پولی، کمکهای
فردی میکردند. در نهایت، کمکهای «غیرنقدی» - به شکل فلزات گرانبها و
جواهرات - وجود داشت. در مجموع، ۱۳ کیلوگرم پلاتین، ۱۳۱ کیلوگرم طلا، ۹۵۱۹
کیلوگرم نقره و همچنین جواهرات مختلف به ارزش 7/1 میلیارد روبل به صندوق
دفاع اهدا شد. اهداییه ها و کمکهای مالی به صندوق دفاع توسط کارگران،
کشاورزان اشتراکی، روشنفکران، کارمندان دولت، پرسنل نظامی، اعضای کومسومول
و دانشجویان انجام شدند. کلیسای ارتدکس روسیه به سختی توانست از سرکوبها
بهبود یابد و بلافاصله شروع به جمعآوری وجوه از مؤمنان برای صندوق کرد. با
بودجه جمعآوریشده توسط کلیسای ارتدکس روسیه (۳۰۰ میلیون روبل)، یک ستون
کامل تانک «دیمیتری دانسکی» و یک اسکادران هوایی به نام الکساندر نوسکی
ایجاد شد. در اینجا نمونه هایی از مشارکت روشنفکران شوروی در تکمیل صندوق
دفاع آورده شده است. این مشارکت به شکل یک جنبش درآمد. یکی از بنیانگذاران
این جنبش در میان روشنفکران، "م.ا. شولوخوف" بود. در روزهای اول جنگ، او
جایزه درجه یک استالین را که به مبلغ ۱۰۰۰۰۰ روبل به او اعطا شده بود، برای
تقویت توان دفاعی کشور اهدا کرد. جوایز استالین درجه دو به مبلغ 50،000
روبل توسط شاعران "آ.ت.تواردوفسکی" و و. ای. لبدف-کوماچ، و نویسنده مشهور
روس و.و. ورسایف چندین قطعه طلا با وزن کلی 300 گرم به صندوق دفاع اهدا
شدند. لرمانتوفها، از خویشاوندان دور شاعر بزرگ، مبلغ 20 هزار روبل به
عنوان کمکهای مالی مختلف اهدا کردند.
جنبشهای مشابهی در میان کارگران و کشاورزان کالخوز وجود داشتند. بر اساس
بخشهای مختلف اقتصاد ملی و بر اساس مناطق. تعداد شرکتکنندگان در این
جنبشها دهها و صدها هزار نفر شمرده شدند. پس از جنگ، مطبوعات شوروی
ارقامی را در مورد نتایج کمکهای داوطلبانه به سربازان ما از طریق صندوق
دفاع منتشر کردند. در طول چهار سال جنگ، حدود 5/2 هزار هواپیما، ۱۶ ناوچه و
۸ زیردریایی با بودجه عمومی ساخته شدند. هر ششمین تانک در طول جنگ بزرگ
میهنی با کمک شهروندان تولید میشدند. روی کشتیها، هواپیماها و تانکها
نوشتههایی وجود داشتند که حکایت از کسانی بود که در ساخت آنها نقش داشتند.
برای نمونه، نوشتههایی وجود دارند که به مشارکت کومسومول در کمک به جبهه
گواهی میدهند: «اومسک کومسومولتس» (هواپیماها)، «نووسیبیرسک کومسومولتس»
(هواپیماها)، «پریمورسکی کومسومولتس» (قطار زرهی)، «آلتای کومسومولتس»
(تانکها). و یک تانک "ت- 34"با نوشته "دوست دختر مبارز" وجود دارد. این
تانکی است که با بودجه ماریا واسیلیونا اوکتیابرسکایا ساخته شده است. ماریا
به عنوان راننده- مکانیک در آن جنگیده بود. و به خاطر قهرمانیاش، عنوان
قهرمان اتحاد جماهیر شوروی به او اعطا شد. و هزاران هزار داستان و سرنوشت
از این دست وجود دارند. در مجموع، شهروندان اتحاد جماهیر شوروی داوطلبانه
5/94میلیارد روبل به صندوق دفاع اهدا کردند. این مبلغ معادل ۱۶ درصد از کل
هزینههای مستقیم اتحاد جماهیر شوروی در جنگ بود. به هر حال، تحویل کالا به
اتحاد جماهیر شوروی تحت برنامه وام- اجاره آمریکایی در مجموع 96/48 میلیارد
روبل بود. معلوم شد که کمکی که شهروندان شوروی از طریق صندوق دفاع به دولت
ارائه میدادند تقریباً دو برابر کمکهای آمریکایی بوده است. و با در نظر
گرفتن وجوه شهروندانی که در اوراق قرضه دولتی و بلیطهای بختآزمایی
سرمایهگذاری شده بودند، آشکار شد که تقریباً ۱۸۱ میلیارد روبل از مردم
شوروی وارد بودجه شده است. این مبلغ ۳۱ درصد از کل هزینههای نظامی مستقیم
اتحاد جماهیر شوروی در طول جنگ است. چنین کمکی از سوی شهروندان شوروی را
میتوان و باید از خود گذشتگی و قهرمانی نامید. و چنین قهرمانی بارها در
تاریخ ما روی داده است. برای نمونه بیاد بیاوریم، شبهنظامیان مردمی مینین
و پوزارسکی را که در پاییز ۱۶۱۱ در نیژنی نووگورود برای آزادسازی مسکو از
اشغالگران خارجی ایجاد شد، به یاد بیاوریم. کوزما مینین، رئیس زمستوو نیژنی
نووگورود، از شهروندان خواست تا اموال، پول و اشیاء قیمتی خود را برای
ایجاد دستههای مسلح اهدا کنند. مردم، در پاسخ به فراخوان مینین، داوطلبانه
شروع به بخشیدن «یک سوم پول» - یک سوم سرمایه خود - کردند. "کوزما" خود نه
تنها «تمام خزانهاش» را به این امر خیر ارائه داد، بلکه حتی قابهای طلای
شمایلها و جواهرات همسرش را نیز وقف کرد. وجوه جمع آوری شده امکان ایجاد
یک ارتش بزرگ مردمی را فراهم آورد که در نهایت توانست دشمن را از مسکو
بیرون رانده و از نظام دولتی روسیه دفاع کند. مایلم باور کنم که اکنون نیز
مردم ما قادر خواهند بود در جنگی که از 24 فوریه 2022 در خاک روسیه آغاز
شده است، قهرمانی و فداکاری نشان دهند. و قادر خواهد بود به همان پیروزی که
ما 80 سال پیش در جنگ کبیر میهنی به آن دست یافتیم، دست یابد.
https://sovross.ru/2025/05/28/cena-vojny/
تلگرام راه توده:
https://telegram.me/rahetudeh
پیج فیسبوک راه توده
|
