ترجمه ـ عسگر داوودی

در اتحادیه اروپا، توافق سبز برای محیط زیست شکست خورده است. اما در چین همچنان سرمایه گذاری های عظیمی در نوسازی اکولوژیکی انجام می شود. چگونه این کشور به پیشگام فناوری تبدیل شد و تنش های ژئوپلیتیکی ناشی از آن چیست؟

صنعت خودروسازی آلمان در بحران است و «مدل رشد صادرات محور» در حال فرسایش است. تلاش های مدرن سازی سبز ادعایی که نظام سرمایه داری آنرا تبلیغ می کند عملا مسدود شده است. در همین حال، جنگ تجاری بین «رقابت سه گانه جدید» – آمریکا، اروپا و چین – در حال شدت گرفتن است. جنگ تعرفه ای بیش از هر چیز بیانگر کوشش برای بازآرایی توازن قدرت در سیستم سرمایه داری جهانی است. در حالی که غرب به دلیل «سرمایه داری سبز» در خطر شکست است، چین به سرعت در تکمیل فناوری های «سبز» رشد می کند: سه صنعت جدید موسوم به «خودروهای برقی، باتری ها و انرژی های تجدیدپذیر»، هم اکنون حدود 40 درصد از رشد تولید ناخالص داخلی چین را تشکیل می دهند. سیاست «سبز» چین نه تنها بازار داخلی مهم چین را تحت سلطه دارد، بلکه با تمام توان وارد بازارهای غربی شده است: شرکت های چینی مانند CATL هم اکنون در اروپا تولید می کنند، BYD تولید را در مجارستان آغاز کرده و حتی در تدارک تولید در یک کارخانه اروپایی دیگر است. مورد چین نشان می دهد: سیاست «سبز» همچنان فعال است و جابجایی توازن قدرت فقط به خودروهای الکترونیکی محدود نمی شود بلکه در بخش ساختاریِ اصلی چین یعنی در بخش انرژی چین فعال است. بدین ترتیب جهت باد تغییر کرده است: چین به عنوان پیشگام عبور از انرژی فسیلی عمل می کند. بررسی ها نشان می دهند که نفی عملی انرژی فسیلی در غرب در بهترین حالت کند است. در ایالات متحده، سهم انرژی های تجدیدپذیر کمی افزایش یافته است، اما سوخت های فسیلی و انرژی هسته ای همچنان در ترکیب برق غالب هستند (کمی کمتر از 80٪). در اروپا نیز سهم انرژی های تجدیدپذیر به ویژه به دلیل گسترش انرژی باد در حال افزایش است، اما سوخت های فسیلی و انرژی هسته ای هنوز نیمی از تولید برق را تشکیل می دهند. سرمایه گذاری ها در زیرساخت های گاز و نفت پس از عملیات ویژه روسیه در اوکراین به دلیل کمک های مالی اتحادیه اروپا به دولت زلنسکی و اتخاذ سیاست نظامی گرانه اتحادیه اروپا علیه روسیه در صندوق بودجه جنگی سرازیر شده است و تمرکز بر امر حفظ محیط زیست به شدت کند شده و برنامه حذف تدریجی منابع زغال سنگ در کشورهایی مانند آلمان یا فرانسه را به تعویق انداخته است. رادیکالیزه شدن سیاست گلوبالیستی و ظهور راست رادیکال، نیز برنامه حذف منابع سوخت فسیلی را تهدید می کند: سیاست انرژی ترامپ تحت شعار «حفاری کن، عزیزم، حفاری» بر ترویج تولید نفت و گاز خود از طریق حفاری فراساحلی و حفاری هیدرولیکی تمرکز دارد که با آسیب های مخرب به محیط زیست و سلامت همراه است.

مطابق گزارشات منتشر شده، دولت ایالات متحده برنامه هایی برای تولید نفت فراساحلی در مقیاس وسیع تدارک می بیند. این اقدامات احتمالا در سواحل دست نخورده آلاسکا نیز اعمال شود.

وزارت کشور در واشنگتن روز پنج شنبه 29 آبان اعلام کرد بمنظور گسترش قوی تولید نفت و گاز در سواحل کشور، 34 مجوز برای حفاری در منطقه ای به وسعت حدود 500 میلیون هکتار صادر خواهد کرد. لازم به یادآوری است که تاکنون خلیج مکزیک، دریای کالیفرنیا و سواحل شمالی آلاسکا از گزند حفاری ها در امان بوده و دست نخورده باقی مانده اند.

پس در حالی که انرژی های تجدیدپذیر در غرب به میدان جنگ فرهنگی جریانات گلوبالیستی راست گرا تبدیل می شوند، «رقیب سیستماتیک» یعنی چین بدون کنترل گسترش برنامه های حفظ محیط زیست خود را پیش می برد.

سرعت گسترش این نوع برنامه ها در بی سابقه است: در حالی که بازار جهانی انرژی خورشیدی و بادی تا اوایل دهه 2010 تحت سلطه آمریکا و اتحادیه اروپا بود، اکنون کاملا در دست چین است: با358 گیگاوات ظرفیت انرژی بادی و خورشیدی تازه نصب شده، چین در سال 2024 رشد اتحادیه اروپا را 5 برابر کرد؛ فقط در سال 2024، افزوده های چین از ظرفیت کل تولید انرژی بادی و خورشیدی ایالات متحده فراتر خواهد رفت. هفت شرکت از 10 تولیدکننده برتر «ماژول خورشیدی» جهان و شش  شرکت از 10 تولیدکننده بزرگ توربین بادی از جمهوری خلق هستند. آن ها کل زنجیره های ارزش را تحت سلطه دارند: 85 درصد از کل سلول های خورشیدی و 60 درصد پره های روتور توربین های بادی در چین تولید می شوند. این بدان معناست که حتی اگر سهم انرژی خورشیدی در ترکیب برق در اروپا افزایش یابد، ماژول های خورشیدی از چین تأمین می شوند. بنابراین خلق ارزش و سود در جمهوری خلق باقی می ماند؛ پایتختِ «سبز» همچنان در حال گسترش است.

رونق سرمایه گذاری در انرژی خورشیدی و بادی نتیجه مدل سیاست حزبی- دولتی در چین است. درست است که تولیدکنندگان پیشرو ماژول خورشیدی (LONGi Green Energy Technology، Trina Solar، JinkoSolar) و تولیدکنندگان توربین بادی (Goldwind، Envision،indey)  )عمدتا در مالکیت خصوصی هستند. اما آن ها بدون نفوذ حزب- دولت مجاز به فعالیت نیستند: تولیدکنندگان توربین بادی مانند گلدویند و مینگ یانگ و همچنین تولیدکنندگان ماژول خورشیدی مانند LONGi، JinkoSolar  یا Astronergy  سلول هائی موسوم به «سلول های حزبی» را در دفتر مرکزی خود ایجاد کرده اند که تصمیمات استراتژیک شرکتی را کنترل می کنند. بنابراین «حزب کمونیست در سطح شرکت ها نهادینه شده و می تواند تصمیمات سرمایه گذاری مرکزی را کنترل کند.» بزرگ ترین تولیدکنندگان برق در چین، به ویژه «پنج بزرگ»: گروه هواننگ، گروه هوادیان، انرژی چین، شرکت سرمایه گذاری برق دولتی و گروه داتانگ – همگی دولتی هستند. از طریق آن ها، حزب-دولت توانست سرمایه گذاری های هدفمند، هماهنگ و بزرگ مقیاس را هدایت کند.

نیروی محرکه اصلی سرمایه گذاری در انرژی های تجدیدپذیر نیز سیاست قیمت گذاری بود: دولت چین که صندوق توسعه انرژی های تجدیدپذیر را تأمین مالی می کند، تعرفه های سخاوتمندانه ای برای انرژی بادی (خشکی: از 2009، فراساحلی: از2014) و انرژی خورشیدی (از2011) پرداخت کرده است. این دستمزدها بالاتر از هزینه های تولید برق بود و بنابراین سودهای مطمئن و قابل پیش بینی را تضمین می کرد. دولت حزبی همچنین قیمت های خرده فروشی و هزینه های شبکه را برای اپراتورهای شبکه تعیین می کند. این امر نوسانات قیمت را کاهش داد، انتظارات سود پایدار و قابل محاسبه ایجاد کرد و سرمایه گذاری عظیمی جذب کرده که توسعه سریع انرژی های تجدیدپذیر را پیش می برد. بخش های خورشیدی و بادی از زمان برنامه پنج ساله یازدهم (2006–2010) نقش مرکزی ایفا کرده اند و یارانه های عظیمی دریافت کرده اند – از جمله برای تحقیق و توسعه، نصب مزارع بادی و خورشیدی (مثلا در برنامه «خورشید طلایی») و بین المللی سازی تولیدکنندگان ماژول خورشیدی و توربین های بادی، که با وام های ترجیحی از بانک های تجاری و توسعه تحت کنترل دولت حمایت می شود. با این سیاست های قیمتی و صنعتی، دولت حزبی انرژی های تجدیدپذیر را به «مخازن سرمایه سبز» تبدیل کرد: پروژه های سرمایه گذاری بزرگ که «سرمایه سبز» می تواند به طور ایمن و سودآور تولید شود. این مدل چین را در صدر صنعت جهانی انرژی خورشیدی و بادی رسانده است.

تناقضات زیست محیطی حزبی- دولتی «سبز» با وابستگی مداوم چین به زغال سنگ نشان داده می شود، زیرا چین بزرگ ترین تولیدکننده و مصرف کننده زغال سنگ در جهان است. تعداد نیروگاه های زغال سنگی تازه دارای مجوز در سال های2022 –2023  نسبت به دوره2016–  2020چهار برابر شده است. در سال 2024، چین ساخت 94/5 گیگاوات نیروگاه جدید زغال سنگی را آغاز کرد بزرگ ترین نرخ توسعه سالانه از سال2015. این بدان معناست که تنها چین 93 درصد از کل نیروگاه های جدید زغال سنگی ساخته شده در سراسر جهان در سال 2024 را به خود اختصاص داده است. علاوه بر زغال سنگ، چین در حال پیشبرد گسترش انرژی هسته ای نیز است: بین سال های 2014 تا 2024، ظرفیت نصب شده از 19 به 57 گیگاوات سه برابر شده است. همزمانی گسترش انرژی های تجدیدپذیر، زغال سنگ و انرژی هسته ای نشان می دهد که مدرن سازی اکولوژیکی بخش انرژی به عنوان قطع ارتباط با رژیم انرژی فسیلی (و هسته ای) انجام نمی شود، بلکه به عنوان افزودنی است. زغال سنگ اثر کربن زدایی انرژی های تجدیدپذیر را به نوعی از بین می برد. با وجود گسترش سریع انرژی های تجدیدپذیر، انتشارCO2  چین در سال 2024 به دلیل مصرف بالای زغال سنگ همچنان افزایش یافت، هرچند این افزایش کند شده است.

دولت حزبی نه تنها در تولید ماژول های خورشیدی و توربین های بادی، بلکه در استخراج و فرآوری مواد خام استراتژیک (مانند فلزات کمیاب، گالیوم، ژرمانیوم، کبالت یا لیتیوم) نیز از سلطه خود استفاده می کند. اتحادیه اروپا و آمریکا به شدت به چین برای این مواد خام وابسته اند که چین نیز به نوبه خود از این وابستگی به صورت استراتژیک استفاده می کند و با محدودیت های صادراتی واکنش نشان می دهد – برای مثال برای گالیوم، ژرمانیوم یا آهنرباهای خاکی کمیاب.

تنش های «اکو- امپریالیستی» که هدفشان بازسرزمینی کردن زنجیره های ارزش «سبز» است، به اوج خود رسیده اند. اتحادیه اروپا و آمریکا در تلاش اند تا کنترل زنجیره های ارزش جهانی در بخش های استراتژیک را از «رقیب سیستماتیک» خود چین بازگردانند. با این حال، سرمایه داری دولت- حزبی چین منابع قدرت ژئواکونومیکی بالاتری دارد: چین با تسلط بر تولید ماژول های خورشیدی و توربین های بادی و کنترل مواد خام استراتژیک، موفقیت زیادی کسب کرده است.

منابع:

https://www.jungewelt.de/artikel/512936.us-regierung-ver%C3%B6ffentlicht-pl%C3%A4ne-f%C3%BCr-weitreichende-offshore-%C3%B6lf%C3%B6rderung.html

...........

https://zeitschrift-luxemburg.de/artikel/chinas-gruener-kapitalismus/

مجله لوکزامبورگ  نشریه ای تحلیلی و چپ گرا با اهداف ایجاد جامعه ای سوسیالیستی است. این مجله از سال ۲۰۰۹ سه بار در سال توسط بنیاد روزا لوکزامبورگ آلمان منتشر می شود.

تلگرام راه توده:

https://telegram.me/rahetudeh

        پیج فیسبوک راه توده